است . غايت حركت و سير را ممكن است بگوييم مرگ است ، و ممكن هم هست بگوييم بهشت و جهنم است ، و ممكن است از اينها بالاتر ، بگوييم وصول الى الله است ، نقل شده كه خداى تبارك و تعالى فرمود : « يابن آدم خلقت الاشياء لاجلك ، و خلقتك لاجلى » اى پسر آدم من موجودات را براى تو خلق كردم و تو را براى خودم ; بنابراين ما همه سير الى الله مى كنيم ، از پست ترين عالم كه عالم ناسوت و طبيعت است سير مى كنيم ; از عالم مادّه به عالم برزخ و از عالم برزخ به عالم عقلانى ، و بسا به مرحله فناءفى اللّه مى رسيم . ما همه سير الى الله داريم ( إنّا لله و إنّا إليه راجعون ) ( 1 ) همه از خدا شروع شده ايم و به سوى او بازگشت مى كنيم ; مفسّرين گفته اند مراد غايت در اين آيه مرگ است ، ( 2 ) به هرحال ممكن است غايت وصول الى الله باشد ، همه و اصل مى شوند - منتها برخى به رحمت الهى و برخى به غضب الهى - عدّه اى و اصل الى الله مى شوند و عدّه اى هم منحرف مى شوند و به هدف نمى رسند ، شياطين آنها را به راههاى انحرافى مى اندازند ، اما بالاخره هدف در جلوى ما هست و ما خلق شده ايم تا سير الى الله كنيم . زمان ، بُعد چهارم موجودات مادّى « وَاِنَّ وَرَاءَكُمُ السَّاعَةَ تَحْدُوكُم » ( و به درستى كه ساعت از پشت سر ، شما را به جلو مى راند . ) وقتى بخواهند شتر را راه ببرند يك نفر از جلو افسار شتر را مى كشد و به طرف مقصد مى برد و يكى هم از پشت سر او را مى راند و براى او حُدى مى خواند ، « حُدى » آواز مخصوصى است كه براى شتر مى خوانند و در آن خيلى اثر مىكند و

--> 1 - سوره بقره ، آيه 156 2 - مجمع البيان ، ج 1 ، ص 238